Hiếm ai có thể nói rằng cuộc khủng hoảng tài chính 2008 lại mang đến may mắn cho mình, nhưng Paula Hawkins – nhà văn Anh đứng sau tiểu thuyết trinh thám lập kỷ lục The Girl on the Train (Cô gái trên tàu) – lại thuộc số ít đó. Năm 2007, khi đang làm phóng viên tài chính cá nhân cho tờ Times, bà phát hành cuốn The Money Goddess (Nữ thần tài chính) hướng đến những phụ nữ muốn tìm hiểu về đầu tư dài hạn. Năm sau đó, khủng hoảng ập đến và người đại diện của bà đề xuất bà chuyển sang khai thác chủ đề này.
Bước chuyển từ lãng mạn sang trinh thám tội phạm
Sau một giai đoạn nhất định kể từ lần đầu xuất bản, cuốn tiểu thuyết nhẹ nhàng Confessions of a Reluctant Recessionista (Lời tự bạch của một tín đồ mốt thời khủng hoảng) viết dưới bút danh Amy Silver đã đạt được kết quả khá tốt. Sau cuốn thứ tư của Silver vào năm 2013, Hawkins quyết tâm sang trang mới. Cuốn sách đầu tiên mang tên thật của bà – xuất bản năm 2015 – đã đưa bà lên vị thế một hiện tượng văn học toàn cầu. The Girl on the Train bám chắc trong danh sách bestseller của tờ New York Times suốt 13 tuần, và chiếm đỉnh bảng xếp hạng bìa cứng tại Anh trong 30 tuần liên tục – một kỷ lục chưa có ai phá. Bản bìa mềm xuất hiện cùng lúc với trailer của bộ phim Hollywood với Emily Blunt vào vai Rachel Watson – nhân vật vừa nghiện rượu vừa hay tò mò.
Hành trình sáng tác và nguồn cảm hứng
Hawkins sinh năm 1972, trưởng thành ở Zimbabwe rồi sang Anh và tốt nghiệp Oxford. Bà cho biết những tác phẩm nhẹ nhàng ngày trước không thực sự phản ánh đúng bản thân bà – vì tự thâm tâm bà luôn bị lôi cuốn bởi những câu chuyện u sâu và tối tăm hơn. Dù vậy, bà không hề có dự định ban đầu xây dựng hình tượng "cô nàng ghiền rượu" theo chiều hướng đó.
"Khi tôi viết xong 30.000 từ và đưa cho người đại diện xem, cô ấy thốt lên 'Ôi trời, hay lắm', nhưng lúc đó tôi không thực sự cảm nhận được điều đó. Cô ấy cứ nhắc đi nhắc lại rằng cuốn sách sẽ rất hay, nhưng khi bản thân còn ngờ vực thì mình dễ nghĩ đó chỉ là lời nịnh hót", bà tâm sự trong một cuộc gặp gỡ ở khu Clerkenwell, London.
So sánh với Gone Girl và quan điểm về nhân vật nữ
Khi bị đặt cạnh cuốn tiểu thuyết ăn khách năm 2012 Gone Girl (Cô gái mất tích) của Gillian Flynn, Hawkins cảm thấy cách so sánh đó quá hời hợt: "Tôi nghĩ người ta xếp chúng chung vì có nhân vật nữ phức tạp, hôn nhân tan vỡ, một người phụ nữ mất tích và kẻ kể chuyện không đáng tin". Nhưng bà kiên quyết: "Thực ra Rachel không đáng ghét đến mức người ta nghĩ. Cô ấy để cuộc đời mình chệch khỏi quỹ đạo, nhưng hầu hết chúng ta đều có lúc rơi vào hoàn cảnh giống vậy, dù không trầm trọng đến thế. Thử nghĩ mà xem – nếu hôn nhân sụp đổ hay mất việc, chúng ta cũng dễ bị cuốn trôi theo. Đó là lý do tôi thông cảm cho Rachel."
Lý do The Girl on the Train tạo nên làn sóng?
Dù nhận nhiều ý kiến trái chiều, The Girl on the Train đã chộp đúng nhịp đập thời đại. Tiểu thuyết hình sự đang trong giai đoạn thăng hoa, và thể loại này đang tập trung hơn vào chiều sâu nhân vật. Cuốn sách ít mang màu sắc chính trị hơn và kém kỳ quặc hơn The Girl with the Dragon Tattoo của Stieg Larsson – tác giả Thụy Điển đã đặt nền móng cho dòng tiểu thuyết tội phạm với "cô gái" trong tựa đề.
Hawkins đã tạo dựng một mô hình nhân vật nữ chính khác hẳn – kiên cường hơn, ở độ tuổi trưởng thành và mang nhiều khao khát. Song thành công về doanh số xuất phát từ việc biến cuộc sống ngoại ô tưởng chừng bình yên thành nỗi ám ảnh, truyền đến người đọc cảm giác bất an – đặc biệt là những người hằng ngày bắt tàu từ ngoại ô vào nội thành làm việc.
Rachel và thông điệp từ tác giả
Bà cũng đứng về phía nhân vật Rachel trước những phán xét: "Tôi nghĩ Flynn không coi đây là trường hợp điển hình – bà đang viết về một nhân vật ngoại lệ, hoàn toàn mất kiểm soát. Tôi luôn bênh vực Amy vì người chồng của cô ấy thật đáng trách." Bà mỉm cười.
Rachel – 32 tuổi – không thực sự là một "cô gái", và Hawkins chấp nhận điều đó. "Tôi vẫn hay gọi phụ nữ là 'các cô gái'. Trong những cuộc thảo luận với người đại diện, chúng tôi vẫn gọi nhân vật là 'cô gái nghiện rượu' trước khi đặt tên. Cái tên nghe thuận miệng và dễ nhớ nên chúng tôi để nguyên. Nhưng tôi sẽ không dùng lại nữa vì cô ấy không phải cô gái."
Cuốn tiếp theo trong kế hoạch của Hawkins
Tác phẩm đang được bà hoàn thiện – dự kiến ra mắt vào năm tới – cũng khai thác chủ đề ký ức đánh lừa người ta, kể về hai chị em và những xung đột trong hồi ức thời thơ ấu. Hawkins giải thích hình ảnh nhân vật ghiền rượu với trí nhớ đứt đoạn và ý tưởng về chuyến tàu ngoại ô vốn là hai nguồn cảm hứng tách biệt hoàn toàn. The Girl on the Train ra đời khi bà tự hỏi mình: "Nếu cô gái nghiện rượu ấy cũng chính là người ngồi trên chuyến tàu kia thì câu chuyện sẽ thế nào?"
Với bà, việc viết văn là "sự giải thoát to lớn". Dù thành công hay không, Hawkins luôn nhất quyết sẽ viết về "những điều đáng lo ngại trong một không gian an toàn" – đó là thiên hướng bẩm sinh của bà.
Võ Thùy Linh (Theo The Guardian)