Chim Ưng Và Chàng Đan Sọt Và Sương Mù Tháng Giêng: Ai Đã Đạo Văn?
Giống Nhau Đến Cả Những Chỗ Sai
Tiểu thuyết lịch sử "Chim ưng và chàng đan sọt" của nhà văn Bùi Việt Sỹ, in trên tạp chí Nhà văn và Tác phẩm số tháng 5.2014, và tiểu thuyết "Sương mù tháng giêng" của nhà văn Uông Triều, xuất bản tháng 3.2015, bộc lộ những điểm trùng hợp đáng chú ý. Cả hai cùng viết về một thời đoạn lịch sử của dân tộc, nhưng điều bất thường là hai tác phẩm lại trùng khớp nhau ngay cả ở những phần hoàn toàn do tác giả hư cấu thêm.
Tác phẩm "Chim ưng và chàng đan sọt" của Bùi Việt Sỹ và "Sương mù tháng giêng" của Uông Triều. Ảnh: BÍCH HÀ.
Chẳng hạn về Hội nghị Bình Than, theo chính sử (Đại Việt sử ký toàn thư) diễn ra vào tháng 10.1282. Vua Trần chưa phong Hưng Đạo Vương làm Quốc công tiết chế tại hội nghị này mà mãi đến tháng 10.1283 mới phong. Trong "Chim ưng và chàng đan sọt", ông Bùi Việt Sỹ hư cấu cảnh hai Vua Trần phong tước vương cho Hưng Đạo Vương ngay từ đầu năm 1282, đi kèm với những đoạn văn tả sương mù bao phủ mặt sông. "Sương mù tháng giêng" của Uông Triều cũng xuất hiện chi tiết gần giống như vậy, chỉ thay đổi ở tháng được phong tước.
Chính sử chép Trần Khánh Dư mặc áo ngắn, đội nón lá. Ông Sỹ hư cấu thành người mặc áo tơi, đội nón lá, thì trong "Sương mù tháng giêng", ông Uông Triều cũng viết đúng "áo tơi, đội nón lá" không sai một chữ.
Nhân vật dân gian Phạm Nhan được cả hai đưa vào trang viết và đều gán cho hắn vai trò dẫn đường cho quân xâm lược Nguyên. Chi tiết Trần Khánh Dư ban lệnh "Thứ gì cướp được thì cướp, không cướp được thì đốt hoặc đánh chìm" trong tác phẩm của ông Sỹ cũng hiện diện tương tự trong tác phẩm của Uông Triều, chỉ được viết lại với cách diễn đạt khác đi đôi chút.
Điều đặc biệt là cả hai tác phẩm đều phạm cùng một lỗi về đơn vị đo lường: ghi "hộc lương" thay vì "thạch lương" khi thuật lại chiến công của Trần Khánh Dư. Đây là chi tiết sai cụ thể trong phần hư cấu – và cả hai tác phẩm cùng sai theo một cách giống hệt nhau.
Vậy Đây Có Phải Đạo Văn?
"Chim ưng và chàng đan sọt" đã đoạt giải B cuộc thi tiểu thuyết lần thứ 4 (2011-2015) của Hội Nhà văn Việt Nam. Tác phẩm tập trung vào hai nhân vật trung tâm là Trần Khánh Dư và Phạm Ngũ Lão trong thời nhà Trần. Còn "Sương mù tháng giêng" là bức tranh đa thanh về các mối quan hệ nội triều trong thời nhà Trần kháng chiến chống quân Nguyên Mông.
Nhà văn Uông Triều phủ nhận việc từng đọc tác phẩm của Bùi Việt Sỹ: "Tác phẩm của tôi ra đời trước khi sách của ông Sỹ được xuất bản. Viết về lịch sử thì tất cả đều phải dựa vào các tư liệu và sự kiện lịch sử đã được ghi chép lại."
Ngược chiều, ông Bùi Việt Sỹ quả quyết tác phẩm của mình ra đời trước và nắm giữ đủ bằng chứng để chứng minh. "Tác giả Uông Triều đã sao chép nhân vật Trần Khánh Dư như nhánh cốt lõi trong cả cốt truyện lẫn các chi tiết cụ thể. Khi giống nhau đến cả những điểm sai, thì chỉ có trường hợp đạo văn mới lấy nguyên xi cái sai của người viết trước về tác phẩm mình mà không nhận ra" – ông Sỹ lên tiếng phản bác.