Câu chuyện Ban Bản quyền Hội Nhà văn Việt Nam (VLCC) ký hợp đồng chuyển nhượng quyền khai thác 189 tác phẩm văn học cho thư viện điện tử Waka trong vòng một năm chỉ với mức giá 50 triệu đồng đã làm dấy lên nhiều tranh luận về cơ chế thỏa thuận bản quyền giữa nhà văn và tổ chức đại diện.
Mới đây, nhà văn Nguyễn Văn Thọ đã lên tiếng vì hoàn toàn không hay biết tiểu thuyết Quyên của ông đang được cho đọc miễn phí trên Waka. Báo Tuổi Trẻ tổng hợp quan điểm của các nhà văn liên quan đến sự việc.
Nhà văn Nguyễn Văn Thọ: Waka không sai, VLCC mới sai
Trải qua nhiều năm sinh sống tại phương Tây, tôi nắm rõ rằng bản quyền sách in và bản quyền khai thác kỹ thuật số là hai phạm trù hoàn toàn tách biệt. Khi Waka mua trọn gói bản quyền của 189 nhà văn, về mặt pháp lý họ hoàn toàn có quyền phân phối tác phẩm đến độc giả theo bất kỳ mức giá nào, bao gồm cả miễn phí.
Tôi phản đối việc tác phẩm của chúng tôi bị đem bán với những điều khoản như vậy. Điều này không mang lại lợi ích kinh tế thực chất cho các nhà văn Việt Nam, đồng thời còn gây tổn thương đến danh dự sáng tác của họ.
Xét về lý, Waka không sai – nhưng VLCC mới là bên sai. Khi VLCC bán bản quyền, các nhà văn không hề biết tác phẩm của mình đang được chuyển đến đâu và sử dụng như thế nào. Chúng tôi cũng có phần sơ suất khi không xem xét kỹ văn bản ủy quyền ngay từ đầu.
Do không biết VLCC đã bán bản quyền cho ai, ban đầu tôi đã nhầm tưởng Waka tự ý sử dụng tác phẩm mà không được phép.
Về mặt lợi ích kinh tế: 50 triệu chia cho 189 tác phẩm, mỗi tác giả chỉ nhận được vài trăm nghìn đồng một năm – thực sự là con số vô nghĩa. Vì những lý do đó, tôi quyết định rút lại ủy quyền đã giao cho VLCC bảo hộ tác phẩm của mình.
Tiểu thuyết Quyên xuất hiện miễn phí trên nền tảng Waka mà tác giả không hay biết
Nhà thơ Đỗ Hàn (Phó Giám đốc VLCC): Việc ủy quyền hoàn toàn là quyền tự nguyện
Theo văn bản ủy quyền, các nhà văn đã trao cho VLCC ba nhóm quyền: quyền lưu giữ, quyền khai thác và quyền bảo vệ tác phẩm. Căn cứ vào đó, VLCC ký hợp đồng bán bản quyền với Công ty Vega (chủ quản của Waka) là hoàn toàn phù hợp với quy định pháp luật.
Trước khi ký hợp đồng với Công ty Vega, chúng tôi đã xác minh xem có tác giả nào đã bán độc quyền tác phẩm của mình chưa. Do chưa có ai bán độc quyền, VLCC mới tiến hành ký kết để đưa tác phẩm lên môi trường kỹ thuật số – điều này hoàn toàn hợp lý và hợp pháp.
Waka chọn 189 tác phẩm để thử nghiệm khai thác số và thanh toán 50 triệu đồng cho kỳ hạn một năm. Cuối năm, chúng tôi sẽ quyết toán và chi trả nhuận bút theo hợp đồng: tác giả nhận 80%, VLCC giữ lại 20%.
Tuy nhiên, tôi thừa nhận nhà văn Nguyễn Văn Thọ nêu ra hai điểm hoàn toàn xác đáng: Thứ nhất, VLCC nên chủ động thông báo với các tác giả trước khi ký bán bản quyền để họ không bị bất ngờ – đây là điều chúng tôi cần khắc phục. Thứ hai, hợp đồng với Waka không có điều khoản về hình thức đọc miễn phí, nên khi xảy ra tình huống này chúng tôi không biết cho đến khi nhà văn Nguyễn Văn Thọ phản ánh. Chúng tôi đã ngay lập tức yêu cầu Waka dừng hình thức cho đọc miễn phí.
Về quyết định hủy ủy quyền của nhà văn Nguyễn Văn Thọ, đó hoàn toàn là quyền của ông – VLCC tôn trọng và không cản trở, vì mọi ủy quyền cho VLCC đều trên tinh thần hoàn toàn tự nguyện.
Nhà văn Nguyễn Quang Thiều, Trần Nhã Thụy và nhà thơ Phan Hoàng tại một chương trình giao lưu văn học
Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều (Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam): Quyền lợi nhà văn được bảo đảm
Suốt bao năm qua, VLCC đã kiên trì thu hồi bản quyền từ NXB Giáo Dục, Đài Tiếng nói Việt Nam... Dù nhuận bút chỉ là vài đồng nhỏ, tôi và nhiều bạn viết vẫn cảm thấy quyền lợi của mình được bảo vệ đàng hoàng.
Trong phạm vi ủy quyền của tôi, tôi đã giao cho VLCC toàn quyền bảo hộ và đại diện ký kết với bên thứ ba để tác phẩm được lưu hành, tái bản hoặc khai thác theo đúng quy định – đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho nhà văn. Vì vậy khi VLCC thực hiện điều đó, họ không cần hỏi lại tôi, ngoại trừ những hợp đồng có quy mô đặc biệt lớn. Có thể nhà văn Nguyễn Văn Thọ chưa đọc kỹ điều khoản này trong văn bản ủy quyền của mình.
Khi VLCC cho phép bên thứ ba sử dụng tác phẩm theo đúng pháp luật, quyền lợi của nhà văn không bị xâm phạm vì tất cả đều có cơ sở pháp lý vững chắc.
Còn về việc Waka định giá đọc là 0 đồng, tôi cho rằng khi một đơn vị đã mua bản quyền toàn phần, họ có quyền quyết định cách thức phân phối trong khuôn khổ pháp luật – dù là bán lại hay cho đọc miễn phí. Đó là quyền hạn hợp pháp của họ khi đã thanh toán đầy đủ bản quyền.
Mục đích lớn nhất của người cầm bút là tìm mọi con đường để tác phẩm chạm đến nhiều độc giả nhất có thể. Còn đơn vị mua bản quyền có toàn quyền quyết định cách sử dụng – miễn là trong giới hạn luật pháp quy định.
Theo tuoitre.vn