Tên tác phẩm: Là bóng hay là hình
Tác giả: Fyodor Dostoevsky
Nhà xuất bản Văn học
Lần đầu xuất bản năm 1846, tiểu thuyết Là bóng hay là hình của Fyodor Dostoevsky khám phá những chiều kích phong phú và phức tạp của nội tâm con người. Trong đó, cuộc xung đột giữa "cái tôi cá thể" và "cái ta cộng đồng" diễn ra không khoan nhượng. Hai nhân vật trùng tên trùng ngoại hình mang họ Golyadkin chính là hình ảnh ẩn dụ mà Dostoevsky dùng để mã hóa cuộc đối đầu này.
Yakov Petrovich Golyadkin không bao giờ từ bỏ hình ảnh quý phái mà chính hắn tự xây dựng. Làm một viên chức nhỏ bé, phụ tá cho thư ký trưởng Anton Antonovich với mức lương đủ sống qua ngày, hắn lại cố tình thể hiện đẳng cấp giả tạo. Hằng ngày Golyadkin chi 25 rúp thuê xe ngựa bóng nhoáng đến nơi làm việc, dạo dọc các con phố phồn hoa, ghé những cửa hàng sang trọng rồi đặt mua đủ thứ chỉ để hủy lại. Cuối cùng tiêu tốn vẻn vẹn 1 rúp rưỡi cho chai nước hoa bình dân. Cuộc đời của Golyadkin là hành trình chạy theo cái "bóng" thịnh vượng do chính hắn tự vẽ ra. Và rồi mọi thứ thay đổi kể từ ngày cơ quan hắn tiếp nhận một viên thư ký mới.
Sách "Là bóng hay là hình". Ảnh: Em Hà Nội.
Điều khiến người ta không thể tin được là viên thư ký mới này trùng họ tên và cả ngoại hình với Yakov Petrovich Golyadkin. Kể từ đây, câu chuyện song hành hai nhân vật Golyadkin thứ nhất và Golyadkin thứ hai với những tính cách đối lập hoàn toàn. Trong khi Golyadkin thứ nhất sống cô lập, tránh né tiếp xúc và tự tách ra khỏi cộng đồng, thì Golyadkin thứ hai lại chan hòa, dí dỏm và chiếm được tình cảm của mọi người. Hắn tự cho rằng người kia chỉ là "cái bóng" của mình, nhưng người xung quanh lại nhìn nhận theo chiều hoàn toàn ngược lại.
Vốn đã từ lâu không được đồng nghiệp ưa chuộng, bị coi là kẻ kỳ quái, Golyadkin thứ nhất lại càng bị lu mờ trước sự xuất hiện thân thiện của Golyadkin thứ hai. Dần dần, hắn bị cô lập và mất đi tất cả – từng người đồng nghiệp một, đến cả tên đầy tớ Petrushka cũng rời bỏ hắn. Cuối cùng hắn hoàn toàn trơ trọi, bị đẩy ra ngoài lề của xã hội.
Là một trong những cây đại thụ của văn học Nga thế kỷ 19, Fyodor Dostoevsky đứng ngang hàng với Puskin, Gogol và Lev Tolstoi trong việc tạo dựng nền tảng vàng son cho văn chương Nga. Sức ảnh hưởng của ông trải rộng ra toàn thế giới – có thể nhận thấy rõ dấu ấn đó trong văn chương của Akutagawa (Nhật Bản), Lão Xá (Trung Quốc) và Nam Cao (Việt Nam).
Dù Fyodor Dostoevsky đã giã từ cõi thế hơn một trăm năm, những tác phẩm ông để lại vẫn trường tồn trong lòng nhiều thế hệ bạn đọc. Độc giả Việt Nam đặc biệt gắn bó với những tác phẩm như: Tội ác và trừng phạt, Những kẻ tủi nhục, Anh em nhà Karamazov, Những kẻ bần hàn, Ghi chép từ ngôi nhà chết... Cuốn Là bóng hay là hình do Đinh Đắc Phú chuyển ngữ, từng xuất bản tại Sài Gòn trước năm 1975, nay được Công ty Sao Bắc và Nhà xuất bản Văn học cho tái bản.
Quỳnh Anh – Nguồn: vnexpress.net