Patrick Modiano - nhà văn Nobel khám phá miền quá khứ
Vào tháng 10/2014, nhà văn người Pháp Patrick Modiano được Viện Hàn lâm Thụy Điển xướng tên trao giải Nobel Văn chương, ghi tên mình vào danh sách 15 nhà văn Pháp đã chinh phục giải thưởng danh giá này. Hai năm trước đó, vào năm 2008, người đồng hương Jean-Marie Gustave Le Clézio đã đặt được cột mốc tương tự.
Lựa chọn của Hội đồng Hàn lâm năm ấy gây bất ngờ cho giới phê bình văn học và cả chính tác giả. Hai ứng cử viên được đặt cược nhiều nhất là Haruki Murakami và Ngugi Wa Thiong'o. Song hóa ra vinh quang lại thuộc về Modiano ở tuổi 69, khi ông chính thức ghi danh vào hàng ngũ những chủ nhân của giải thưởng văn chương uy tín nhất toàn cầu.
Tuổi trẻ tài cao - hành trình giải thưởng của Patrick Modiano
Giải thưởng vốn không xa lạ với Modiano. Năm 1968, năm 23 tuổi, ông đã giành được hai giải văn học Roger Nimier và Fenéon cho cuốn tiểu thuyết đầu tay Quảng trường ngôi sao. Năm 1970, giải Goncourt - một trong những giải văn học danh giá nhất nước Pháp - thuộc về ông với tác phẩm Phố những cửa hiệu u tối (tên tiếng Pháp: Rue des boutiques obscures) - tác phẩm cho đến nay vẫn được xem là đỉnh cao trong hành trình sáng tác của ông. Năm 2000, giải Paul-Morand cho "Cống hiến suốt đời" tiếp tục thuộc về ông.
Hai chủ đề xuyên suốt trong sáng tác
Văn nghiệp của Patrick Modiano được định hình bởi hai đề tài cốt lõi không rời: cuộc hành trình tìm về bản ngã và sự bất lực của con người trước những đảo lộn không ngừng của lịch sử. Các nhân vật của ông thường mang trong mình một quá khứ mờ đục, không rõ ràng, và không ngừng cố gắng tìm lại chính mình như một cách tự xác định danh tính.
Chính niềm đam mê khôn nguôi với việc đào sâu vào quá khứ này đã khiến Thư ký thường trực Viện Hàn lâm Thụy Điển Peter Englund phải thốt lên: "Patrick Modiano chính là Marcel Proust của thời đại chúng ta".
Tuổi thơ bất hạnh - nguồn cảm hứng sáng tác
Cha của Modiano, Albert Modiano, là người Pháp gốc Do Thái, sống lang thang không nghề nghiệp ổn định và đã trốn tránh nghĩa vụ quân sự trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Mẹ ông, Louisa Colpeyn, là nữ nghệ sĩ người Bỉ. Họ gặp nhau trong thời Pháp quốc bị quân Đức chiếm đóng và rồi kết hôn. Patrick ra đời năm 1945.
Cha bận bịu với những kế hoạch kinh doanh liên tục thất bại, mẹ thì đi lưu diễn biền biệt, tuổi thơ Patrick lớn lên giữa sự thiếu hụt tình thương gia đình, bước qua những năm tháng trong trường nội trú heo hút.
Người em trai Rudy là niềm an ủi duy nhất của Patrick, nhưng Rudy đã vĩnh viễn ra đi năm 1957 ở tuổi lên 10 vì căn bệnh bạch cầu tàn ác. Vết thương lòng sâu hoắm ấy hiện diện trong từng trang văn của ông. Những chủ đề về cái chết, chia cắt, đơn độc và khoảng trống không tên cứ lặp đi lặp lại trong các tiểu thuyết đầu tay của ông, như một hình thức vĩnh cửu hóa hình bóng người em đã khuất.
Tác phẩm được dịch sang tiếng Việt
Văn học Việt Nam tiếp nhận các tác phẩm của Modiano từ cuối thập niên 1980 qua bàn tay dịch thuật của dịch giả Dương Tường, với các tác phẩm như Phố những cửa hiệu u tối, Quảng trường ngôi sao và Những đại lộ ngoại vi. Gần đây thêm nhiều tác phẩm của ông được chuyển ngữ sang tiếng Việt. Ngoài viết tiểu thuyết, Modiano còn sáng tác kịch bản phim và lời bài hát.
Mỗi cuốn tiểu thuyết của ông đều mỏng - không cuốn nào vượt 300 trang - nhưng âm hưởng của chúng cứ vấn vít mãi trong tâm trí người đọc sau khi khép lại trang cuối. Văn Modiano chậm rãi, đẹp đẽ và đậm đặc chất thơ, phủ lên một màu buồn u trầm khó tả.